Tại sao Chủ tịch nước phải là đại biểu Quốc hội

Quốc hội Việt Nam sẽ bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội nhiệm kỳ mới tại Kỳ họp đầu tiên Quốc hội khóa XV dự kiến sẽ khai mạc vào ngày 20/7/2021. Vì sao Việt Nam phải ‘bầu lại’ các nhân sự lãnh đạo chủ chốt?

Sputnik

Đây là quy trình nhân sự hết sức bài bản, kỹ càng, chặt chẽ và khoa học của Việt Nam để tìm được nhân sự lãnh đạo Nhà nước, Chính phủ, Quốc hội xứng đáng.

Việt Nam bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội nhiệm kỳ mới vào tháng 7

Chiều nay 27/4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam họp đánh giá kết quả Kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XIV vừa qua và cho ý kiến sơ bộ về việc chuẩn bị Kỳ họp thứ nhất [kỳ họp đầu tiên] Quốc hội khóa XV sắp tới đây.

Ông Bùi Văn Cường, Tổng Thư ký, Chủ nhiệm Văn Phòng Quốc hội thông tin cho biết, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa mới dự kiến làm việc trong 11 ngày.

Theo đó, Kỳ họp đầu tiên, Quốc hội khóa XV của Việt Nam nếu không có gì thay đổi sẽ khai mạc vào thứ Ba, ngày 20/7 và bế mạc vào ngày 3/8.

Khác với thông lệ khóa trước, phiên trù bị dự kiến tổ chức vào chiều 19/7 thay vì vào đầu buổi sáng ngay trước khi khai mạc chính thức Kỳ họp đầu tiên để có thời gian thực hiện một số công việc cần thiết, trong đó có hướng dẫn đại biểu Quốc hội mới sử dụng hệ thống kỹ thuật tại Nghị trường.

Đặc biệt, trình bày báo cáo về việc chuẩn bị bước đầu cho Kỳ họp đầu tiên Quốc hội khóa XV, ông Bùi Văn Cường cho hay, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng sẽ có bài phát biểu trước Quốc hội khóa mới.

Cũng theo đồng chí Bùi Văn Cường, đầu kỳ họp, Hội đồng bầu cử quốc gia sẽ báo cáo tổng kết cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 và kết quả xác nhận tư cách đại biểu Quốc hội khóa XV.

Theo lịch trình dự kiến, sau khi Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri cả nước, Quốc hội sẽ dành 6 ngày để xem xét, quyết định về công tác nhân sự. Đây là nội dung hết sức quan trọng.

Tại kỳ họp Thứ nhất Quốc hội khóa XV, đầu tiên, Quốc hội sẽ quyết định số Phó chủ tịch Quốc hội, số Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, bầu Chủ tịch Quốc hội, các Phó chủ tịch Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Tổng thư ký Quốc hội, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm các Ủy ban của Quốc hội khóa mới và vị trí Tổng Kiểm Nhà nước.

Tiếp đến, các Đại biểu Quốc hội mới của Khóa XV cũng sẽ tiến hành quy trình để bầu Chủ tịch nước, Phó chủ tịch nước, Thủ tướng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

Cùng với đó, Quốc hội khóa XV sẽ quyết định cơ cấu tổ chức, số lượng thành viên Chính phủ, phê chuẩn việc bổ nhiệm các Phó Thủ tướng, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ, phê chuẩn danh sách Phó Chủ tịch và ủy viên Hội đồng Quốc phòng và An ninh [nếu có].

“Nếu vội vàng làm sao chọn được người tốt”?

Phát biểu nêu ý kiến về thời gian dành cho công tác nhân sự, một trong những nội dung chủ chốt của Kỳ họp đầu tiên, Quốc hội khóa XV, Phó Chủ tịch Quốc hội Đỗ Bá Tỵ nêu rõ, vấn đề nhân sự cần phải làm “rất kỹ”.

“Công tác cán bộ phải làm bình tĩnh, để đại biểu có thời gian nghiên cứu hồ sơ”, Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Lý giải thêm về việc vì sao Quốc hội phải dành đến 6 ngày cho công tác nhân sự, đồng chí Đỗ Bá Tỵ khẳng định, đây là nội dung quan trọng, không thể vội vàng hay rút ngắn.

"Nếu rút ngắn thời gian người ta nói làm vội vàng thì làm sao chọn được người tốt, nên thời gian cho công tác nhân sự 6 ngày là hợp lý, không nên rút ngắn, kéo dài cũng không nên”, Phó Chủ tịch Quốc hội Đỗ Bá Tỵ nói.

Ngoài công tác nhân sự đặc biệt quan trọng, tại kỳ họp đầu tiên này, Quốc hội khóa XV cũng sẽ dành 4 ngày để xem xét các báo cáo về đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước 6 tháng đầu năm và các giải pháp thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước 6 tháng cuối năm 2021.

Ngoài ra, các đại biểu Quốc hội cũng sẽ tiến hành phê chuẩn quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2019.

Bên cạnh đó, Quốc hội khóa mới cũng xem xét, thông qua các nghị quyết của Quốc hội về chương trình xây dựng luật, pháp lệnh năm 2022, chương trình giám sát của Quốc hội năm 2022 và việc thành lập Đoàn giám sát chuyên đề.

Các đại biểu cũng sẽ xem xét, quyết định kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025, quy hoạch sử dụng đất quốc gia giai đoạn 2021-2030 và kế hoạch sử dụng đất quốc gia giai đoạn 2021-2025 và một số nội dung khác.

Quy trình nhân sự ở Việt Nam được thực hiện hết sức chặt chẽ, bài bản và khoa học.

Đảng Сộng sản Việt Nam tổ chức theo nguyên tắc tập trung dân chủ. Cơ quan quyền lực cao nhất là Đại hội toàn quốc 5 năm một lần. Đại hội bầu ra Ban chấp hành Trung ương. Ban chấp hành Trung ương bầu ra Bộ Chính trị và Tổng Bí thư.

Tổng Bí thư hiện nay [khóa XIII] là đồng chí Nguyễn Phú Trọng. Đảng Cộng sản Việt Nam đã trải qua 13 lần đại hội. Đại hội XIII diễn ra vào tháng 1 năm 2021 đã thành công tốt đẹp, bầu ra được 200 cá nhân xuất sắc, ưu tú vào Ban Chấp hành Trung ương Khóa mới [khóa XIII] gồm 180 Ủy viên chính thức, 20 Ủy viên dự khuyết.

Việc Quốc hội vừa thông báo về việc chuẩn bị Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XV với việc dự kiến bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội và nhiều chức danh lãnh đạo Nhà nước chủ chốt khác của Việt Nam vào trung tuần cuối tháng 7 không có điều gì bất thường.

Theo chia sẻ của nguyên Tổng Thư ký Quốc hội Nguyễn Hạnh Phúc giải thích trước đó, việc các lãnh đạo chủ chốt [Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội] được bầu và tuyên thệ ở kỳ họp này là thuộc Quốc hội khóa XIV.

“Đến đầu nhiệm kỳ sau có thể bầu lại người đó, có thể bầu người khác, nhưng đương nhiên là người nào được bầu vào chức danh đó thì vẫn phải tuyên thệ. Quốc hội có nhiệm kỳ 5 năm và kiện toàn đợt này là thẩm quyền của Quốc hội khóa XIV. Đến tháng 7 này, chúng ta có Quốc hội khóa XV sẽ tiếp tục hoàn thiện công tác kiện toàn bộ máy”, đồng chí Nguyễn Hạnh Phúc thông tin.

Đồng thời, theo tiền lệ của các nhiệm kỳ trước, những nhân sự chủ chốt vừa được kiện toàn tại Kỳ họp thứ 11, Quốc hội khóa XIV, sẽ tiếp tục được bầu, phê chuẩn tại Kỳ họp đầu tiên, Quốc hội khóa XV – khóa mới.

Như Sputnik Việt Nam đã thông tin, tại Kỳ họp thứ 11, kỳ cuối cùng, Quốc hội khóa XIV diễn ra từ cuối tháng Ba [23/3] đến đầu tháng Tư [8/4] vừa qua, Quốc hội Việt Nam đã dành 8 ngày cho công tác kiện toàn nhân sự lãnh đạo chủ chốt của đất nước.

25 chức danh lãnh đạo chủ chốt được kiện toàn, trong đó, đáng chú ý nhất là ba vị trí chủ chốt của Nhà nước, Chính phủ và Quốc hội gồm Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ và Chủ tịch Quốc hội đều đã chọn được các ứng cử viên xứng đáng.

Lần đầu tiên nguyên Thủ tướng Việt Nam [đồng chí Nguyễn Xuân Phúc] được bầu làm Chủ tịch nước. Nguyên trưởng Ban Tổ chức Trung ương Phạm Minh Chính được bầu làm Thủ tướng, người đứng đầu Chính phủ. Kế nhiệm nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân là đồng chí Vương Đình Huệ.

Báo cáo tổng kết kỳ họp thứ 11 vừa qua của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đặc biệt nhấn mạnh, các nhân sự được bầu hoặc phê chuẩn có cơ cấu hợp lý, là những người có năng lực, trình độ, bản lĩnh chính trị vững vàng, trưởng thành từ cơ sở, trải qua nhiều vị trí công tác, có tư duy đổi mới, đồng thời, bảo đảm sự kế thừa, ổn định và phát triển.

Thế hệ lãnh đạo mới của Việt Nam được kỳ vọng sẽ đem tài năng, phẩm chất đạo đức cách mạng của người Cộng sản và năng lực, kinh nghiệm đóng góp vào giai đoạn mới phát triển nhanh, thuận lợi, đầy tươi sáng của đất nước.

Vai trò của đại biểu Quốc hội đối với việc kiện toàn các chức danh trong bộ máy nhà nước tại Kỳ họp thứ Nhất của Quốc hội khóa mới

08/07/2021

NGUYỄN THỊ THANH

Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Ủy viên UBTVQH

Trưởng Ban Công tác đại biểu, Phó Trưởng Ban Tổ chức Trung ương.

Từ viết tắt In trang Gửi tới bạn

Tóm tắt: Trong phạm vi bài viết này, tác giả trình bày về thẩm quyền của Quốc hội bầu, phê chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước; quy trình Quốc hội bầu, phê chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước; phân tích vai trò của đại biểu Quốc hội trong thực hiện chức năng quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước về công tác nhân sự tại kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa mới nhằm cung cấp thêm thông tin phục vụ các đại biểu Quốc hội [ĐBQH], đặc biệt là các đại biểu Quốc hội trúng cử lần đầu trong việc xem xét, quyết định các chức danh của bộ máy nhà nước[1].

Từ khóa: Đại biểu Quốc hội; bầu, phê chuẩn chức danh trong bộ máy nhà nước.

Abstract: Within the scope of this article, the author presents the authority of the National Assembly to elect and approve the proposed candidates for the high positions of the state apparatus; the process of the National Assembly electing and approving the candidates for the high positions of the state apparatus; analysis of the role of the National Assembly deputies in performing the function of deciding important national issues in terms of personnel arrangements at the first session of the new National Assembly in order to provide more information to the National Assembly deputies, especially to those first time elected, in aspects of appraisal and approval of the candidates for high positions of the state apparatus.

Keywords:National Assembly deputies, election, approval of candidates for state apparatus.

Ảnh minh họa: Nguồn internet

1. Về thẩm quyền của Quốc hội bầu, phê chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước

Theo quy định của Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Quốc hội [sửa đổi, bổ sung năm 2020], 60 ngày trước khi Quốc hội hết nhiệm kỳ, Quốc hội khóa mới phải được bầu xong. Theo đó, kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa mới được triệu tập chậm nhất là 60 ngày, kể từ ngày bầu cử đại biểu Quốc hội. Một trong những nhiệm vụ quan trọng của kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa mới là xem xét, kiện toàn các chức danh của bộ máy nhà nước. Cụ thể, Quốc hội bầu các chức danh sau:

+ Chủ tịch Quốc hội, Phó Chủ tịch Quốc hội, Ủy viên UBTVQH theo đề nghị của UBTVQH khóa trước;

+ Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm Ủy ban của Quốc hội theo đề nghị của UBTVQH khóa mới;

+ Chủ tịch nước theo đề nghị của UBTVQH khóa mới;

+ Phó Chủ tịch nướctheo đề nghị của Chủ tịch nước;

+ Thủ tướng Chính phủ theo đề nghị của Chủ tịch nước;

+ Chánh án Tòa án nhân dân tối cao theo đề nghị của Chủ tịch nước;

+ Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao theo đề nghị của Chủ tịch nước;

+ Tổng Kiểm toán nhà nước, Tổng thư ký Quốc hộitheo đề nghị của UBTVQH;

Bên cạnh đó, Quốc hội phê chuẩn các chức danh sau:

+ Thành viên Hội đồng Quốc phòng và An ninh theo đề nghị của Chủ tịch nước;

+ Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng và các thành viên khác của Chính phủ theo đề nghị của Thủ tướng Chính phủ theo danh sách đề cử chức vụ từng người.

2. Về quy trình Quốc hội bầu, phê chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước

2.1. Hồ sơ trình Quốc hộivề nhân sự

Hồ sơ trình Quốc hội về người được giới thiệu vào các chức danh để Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn bao gồm:

- Tờ trình của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trình: Tùy thuộc vào chức danh được giới thiệu để Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn sẽ có chủ thể trình khác nhau. Tờ trình cần thể hiện các nội dung sau: [i] căn cứ pháp lý về thẩm quyền của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền trình; [ii] yêu cầu thực tế về việc kiện toàn nhân sự; [iii] đề xuất nhân sự để giữ chức danh [trong đó bao gồm các thông tin cơ bản về nhân sự].

- Báo cáo thẩm tra trong trường hợp pháp luật quy định: Đối chiếu với các quy định tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho thấy: Trình tự, thủ tục và hình thức văn bản để Quốc hội kiện toàn các chức danh trong bộ máy nhà nước không phải là quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Do vậy, hiện nay chưa đặt ra vấn đề có báo cáo thẩm tra trong trường hợp Quốc hội xem xét, quyết định công tác nhân sự.

- Hồ sơ về người được giới thiệu vào các chức danh để Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn [thường gắn liền với quy trình hồ sơ nhân sự trong công tác cán bộ của Đảng] và các tài liệu khác theo quy định của UBTVQH, thường bao gồm các tài liệu: Sơ yếu lýlịch, tiểu sử tóm tắt, bản kê khai tài sản... Trong trường hợp có nhân sự được giới thiệu thêm thì hồ sơ về người ứng cử do ĐBQH giới thiệu thêm hoặc tự ứng cử do UBTVQH quy định và phải được gửi tới UBTVQH chậm nhất là 02 ngày trước phiên họp bầu chức danh đó.

2.2. Trình tự thủ tục

Căn cứ Nghị quyết số 102/2015/QH13 ngày 24/11/2015 về Nội quy kỳ họp Quốc hội, Quốc hội kiện toàn chức danh của bộ máy nhà nước được thực hiện theo trình tự sau:

Bước 1: Chủ thể có thẩm quyền đề nghị, giới thiệu trình danh sách đề cử để Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn;

Bước 2: ĐBQH giới thiệu thêm hoặc tự ứng cử vào chức danh do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn [nếu có]. Người được giới thiệu ứng cử có quyền rút khỏi danh sách người ứng cử;

Bước 3: ĐBQH thảo luận tại Đoàn; Chủ tịch Quốc hội có thể họp với các Trưởng Đoàn ĐBQH để trao đổi về các vấn đề có liên quan [trong trường hợp bầu chức danh Phó Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao có thể mời Chủ tịch nước tham dự để trao đổi về các vấn đề có liên quan; trong trường hợp phê chuẩn việc bổ nhiệm Phó Thủ tướng, bộ trưởng và các thành viên của Chính phủ có thể mời Thủ tướng Chính phủ tham dự để trao đổi về các vấn đề có liên quan];

Bước 4: UBTVQH báo cáo Quốc hội kết quả thảo luận tại Đoàn ĐBQH. Nội dung báo cáo thể hiện được ý kiến thảo luận tại các Đoàn về nhân sự và ý kiến của cá nhân ĐBQH [nếu có] về nhân sự. Trong trường hợp, tại buổi thảo luận, các ĐBQH được phát phiếu xin ý kiến về nhân sự thì trong báo cáo của UBTVQH có thể nêu kết quả phiếu xin ý kiến;

Bước 5: Chủ thể có thẩm quyền đề nghị, giới thiệu báo cáo Quốc hội về việc giải trình, tiếp thu ý kiến của ĐBQH [nếu có];

Bước 6: Thành lập Ban kiểm phiếu.

Quốc hội bầu Ban Kiểm phiếu theo đề nghị của Chủ tịch Quốc hội khóa trước. Ban Kiểm phiếu sẽ thực hiện nhiệm vụ trong suốt quá trình. Thành viên Ban kiểm phiếu không là người trong danh sách để Quốc hội bầu, phê chuẩn.

Bước 7: ĐBQH biểu quyết bằng hình thức bỏ phiếu kín.

Việc thiết lập phiếu căn cứ vào địa vị pháp lý của chức danh được bầu hoặc phê chuẩn. Trường hợp chức danh là người đứng đầu hoặc là chủ thể duy nhất trong tổ chức quyền lực nhà nước thì trong phiếu chỉ có nhân sự được giới thiệu vào một chức danh. Trường hợp các chức danh có địa vị pháp lý tương đương nhau thì các nhân sự được giới thiệu giữ các chức danh đó sẽ được ghi chung một phiếu.

Do số lượng người tham gia bỏ phiếu đông [tương ứng với số ĐBQH có mặt],để tạo thuận lợi cho việc kiểm soát số phiếu phát ra, số phiếu thu về, bảo đảm thời gian của các phiên họp, việc phát phiếu bầu cho các ĐBQH được thực hiện thông qua đại diện của Đoàn ĐBQH [thông thường là Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách]. Người này sẽ nhận phiếu từ tổ giúp việc của Ban kiểm phiếu và phát phiếu tới các thành viên trong Đoàn ĐBQH. Cách làm này tương đối thuận lợi vì vị trí chỗ ngồi của ĐBQH được sắp xếp theo Đoàn ĐBQH và sự chênh lệch số lượng ĐBQH giữa các Đoàn ĐBQH không lớn [giao động từ 6 – 9 ĐBQH, ngoại trừ Đoàn thành phố Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Thanh Hóa, tỉnh Nghệ An].

Sau khi viết phiếu bầu, các ĐBQH sẽ trực tiếp bỏ phiếu vào thùng phiếu.

Bước 8: Ban kiểm phiếu công bố kết quả kiểm phiếu.

Ban kiểm phiếu công bố kết quả kiểm phiếu theo nguyên tắc sau:

Trường hợp biểu quyết bầu các chức danh của bộ máy nhà nước, người được quá nửa số phiếu hợp lệ tán thành so với tổng số đại biểu Quốc hội và được nhiều phiếu tán thành hơn thì trúng cử. Trường hợp cùng bầu một chức danh mà nhiều người được số phiếu tán thành ngang nhau và đạt quá nửa số phiếu hợp lệ tán thành so với tổng số đại biểu Quốc hội thì Quốc hội biểu quyết lại việc bầu chức danh này trong số những người được số phiếu hợp lệ tán thành ngang nhau. Trong số những người được đưa ra biểu quyết lại, người được số phiếu tán thành nhiều hơn là người trúng cử; nếu biểu quyết lại mà nhiều người vẫn được số phiếu tán thành ngang nhau thì người nhiều tuổi hơn là người trúng cử.

Việc phê chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước phải được quá nửa tổng số đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành;

Bước 9: Quốc hội thảo luận, biểu quyết thông qua nghị quyết bầu, phê chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước.

Một quy trình sau khi hoàn tất các thủ tục nhưng cần được thể hiện dưới hình thức một văn bản pháp lý. Nghị quyết bầu, phê chuẩn được Quốc hội thông qua chính là căn cứ pháp lý để xác định địa vị pháp lý, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của nhân sự giữ chức danh.

2. Vai trò của ĐBQH trong việc kiện toàn các chức danh của bộ máy nhà nước

Theo quy định của Luật Tổ chức Quốc hội "ĐBQH là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân ở đơn vị bầu cử ra mình và Nhân dân cả nước là người thay mặt Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước trong Quốc hội"[2].

Với tư cách là một bộ phận cấu thành nên cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, ĐBQH trở thành cầu nối liên kết mối quan hệ giữa chính quyền nhà nước với nhân dân. Do đó, ĐBQH phải đủ điều kiện, năng lực, bản lĩnh để phát huy vai trò của mình vào các hoạt động của Nhà nước. Cũng như Quốc hội, vai trò của ĐBQH được thể hiện ngay sau khi được cử tri tín nhiệm bầu là đại diện cho ý chí, nguyện vọng của cử tri để quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, trong đó có việc bầu và phê chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước.

Trong quy trình Quốc hội bầu, phê chuẩn các chức danh của bộ máy nhà nước nêu trên, vai trò của ĐBQH được thể hiện tại bước 2, 3, 7, 9.

Vai trò của ĐBQH tại bước 2: ĐBQH thực hiện quyền đại diện cho nhân dân tham gia vào hoạt động của Nhà nước để giới thiệu hoặc tự ứng cử để giữ các chức danh ngoài danh sách đã được cơ quan có thẩm quyền giới thiệu, đề nghị trình Quốc hội. Quy định này bảo đảm quyền tự do, dân chủ và công bằng về quyền, nghĩa vụ của ĐBQH và phản ánh nguyên tắc dân chủ, bình đẳng trong hoạt động của Quốc hội nói riêng và của bộ máy nhà nước nói chung.

Để thực hiện hiệu quả vai trò của mình, các ĐBQH cần nghiên cứu kỹ, đầy đủ, bao quát tiêu chuẩn, điều kiện và trình tự thủ tục [bao gồm các quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước] quyền đề cử và tự ứng cử với một tinh thần trách nhiệm cao. Chỉ khi đó, việc đề cử, tự ứng cử của ĐBQH hiệu quả, thực chất.

Vai trò của ĐBQH tại bước 3: Trong các buổi thảo luận tại Đoàn ĐBQH, các ĐBQH có cơ hội bày tỏ quan điểm cá nhân để làm rõ hơn các vấn đề liên quan đến nhân sự được giới thiệu vào các chức danh. Với đặc thù trong công tác nhân sự, quy trình này nhằm phát huy tính dân chủ, vừa bảo đảm nguyên tắc tập trung, tạo sự đồng lòng, thống nhất với các chức danh do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn. Đây là các nhân sự chủ chốt, nòng cốt của bộ máy nhà nước trong một nhiệm kỳ. Do vậy, vấn đề trao đổi, thảo luận có ý nghĩa quan trọng, không chỉ với mục đích kiện toàn chức danh đó [thông qua việc thực hiện bỏ phiếu tại bước 7],mà còn củng cố niềm tin của Nhân dân và cử tri với nhân sự đó.

Để bảo đảm thực hiện tốt vai trò của mình, các ĐBQH cần xem xét kỹ tiểu sử, lý lịch nhân sự được giới thiệu. Bên cạnh hồ sơ được gửi theo quy định, các ĐBQH cần chủ động trong việc nắm bắt thông tin về nhân sự. Thông qua các phương tiện truyền thông, báo chí, dư luận của cử tri và hiệu quả hoạt động trong thời gian trước, kế hoạch và khả năng hoàn thành kế hoạch trong thời gian tới của nhân sự để đưa ra thông tin tới các ĐBQH trong Đoàn cùng trao đổi, thảo luận. Trong bước này, cần phát huy vai trò của Trưởng Đoàn ĐBQH để định hướng nội dung thảo luận, kiến nghị đề xuất và mấu chốt là thống nhất quan điểm tập thể của Đoàn ĐBQH.

Vai trò của ĐBQH tại bước 7: Đây là bước quan trọng trong việc quyết định việc một nhân sự cụ thể có được giữ chức danh trong bộ máy nhà nước hay không? Với nguyên tắc miễn trừ và phương thức bỏ phiếu kín, các ĐBQH có quyền tự do, tự chủ để đưa ra ý kiến của mình chỉ bằng một hành động: đồng ý hoặc không đồng ý.

Để bảo đảm thực hiện tốt vai trò của mình, các ĐBQH cần thể hiện bản lĩnh, chính kiến thông qua hành vi bỏ phiếu. Theo quy định, ĐBQH có quyền không thể hiện quan điểm, chứng kiến của mình. Tuy nhiên, khi đã thực hiện nhiệm vụ đại biểu, là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân và cử tri, có trách nhiệm thay mặt cử tri tham gia vào các hoạt động của Nhà nước thì ĐBQH “có trách nhiệm” thể hiện quan điểm của mình trước những đề xuất của cơ quan có thẩm quyền. Do vậy, trường hợp bỏ phiếu kín, những phiếu không thể hiện quan điểm được coi là phiếu không hợp lệ. Dưới góc độ trách nhiệm chính trị với cử tri, đây được xác định là việc ĐBQH đã không thực hiện tốt vai trò của người đại diện của Nhân dân, thay mặt Nhân dân quyết định lựa chọn các chức danh của bộ máy nhà nước.

Vai trò của ĐBQH tại bước 9: Đây là bước hoàn thiện về thủ tục để một nhân sự cụ thể chính thức được giữ chức danh của bộ máy nhà nước. Nghị quyết bầu, phê chuẩn sẽ là căn cứ pháp lý gắn liền với quá trình thực hiện nhiệm vụ của người giữ chức danh. Do vậy, yêu cầu đặt ra để ĐBQH làm tốt vai trò này là cần nắm rõ quy định về thể thức văn bản, thông tin, số liệu để bảo đảm tính chặt chẽ, hiệu quả về mặt hình thức của Nghị quyết.

3. Kết luận

Vai trò của ĐBQH được thể hiện trực tiếp ở 4 trên tổng số 9 bước liên quan đến quy trình kiện toàn chức danh của bộ máy nhà nước nhưng sự tham gia, theo dõi, giám sát của ĐBQH phải được thể hiện ở cả 9 bước. Để phát huy tốt vai trò của mình, các ĐBQH phải thể hiện được trách nhiệm, bản lĩnh, sự thẳng thắn, nhất quán trong việc đưa ra nhận xét, quan điểm và quyết định về nhân sự được giới thiệu giữ chức danh của bộ máy nhà nước. ĐBQH cần quan tâm đến chức năng, nhiệm vụ đã được pháp luật quy định cho chức danh đó, tìm hiểu về mối liên quan giữa các yếu tố chủ quan của nhân sự với yêu cầu nhiệm vụ của vị trí, chức danh, từ đó phân tích khả năng hoàn thành nhiệm vụ sau khi được Quốc hội bầu, phê chuẩn.

Việc kiện toàn chức danh của bộ máy nhà nước thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội tuy được thực hiện tại một thời điểm [kỳ họp Quốc hội] nhưng muốn người giữ chức danh hoạt động hiệu quả, chất lượng, có đóng góp tích cực vào hoạt động chung của bộ máy nhà nước thì cần phát huy vai trò của ĐBQH trong cả nhiệm kỳ. Thông qua giám sát và các hoạt động đại diện [tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, theo dõi giải quyết đơn thư khiếu nại tố cáo] và các kênh phản biện xã hội, ĐBQH cần thể hiện vai trò xuyên suốt của mình bằng quyền kiến nghị tới UBTVQH để đề nghị xem xét miễn nhiệm, bãi nhiệm, lấy phiếu tín nhiệm, bỏ phiếu tín nhiệm với những người đã được Quốc hội bầu, phê chuẩn giữ chức danh của bộ máy nhà nước./.

[1] Nghị quyết số 748/NQ – HĐBCQG ngày 10/6/2021 của Hội đồng Bầu cử quốc gia công bố kết quả và danh sách những người trúng cử ĐBQH khóa XV: Trong tổng số 499 người trúng cử ĐBQH khóa XV có 295 người [tỷ lệ 59,12%] là đại biểu trúng cử lần đầu.

[2] Khoản 1 Điều 21 Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014.

[Nguồn tin: Bài viết được đăng tải trên Ấn phẩm Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp số 12 [436], tháng 06/2021.]

Video liên quan

Chủ Đề