Cách làm bài văn nghị luận xã hội 2 điểm năm 2024

Thí sinh phải xác định đúng trọng tâm vấn đề, sử dụng thao tác lập luận phù hợp, dẫn chứng thuyết phục để đạt điểm cao trong câu nghị luận xã hội.

Cô Hồ Ái Linh, giáo viên Văn trường THCS - THPT Đào Duy Anh, TP HCM lưu ý thí sinh cách xác định vấn đề, làm dàn ý và triển khai viết đoạn văn nghị luận xã hội trong đề thi tốt nghiệp THPT.

Câu 1 phần Làm văn (nghị luận xã hội) thường có kiến thức và phạm vi đề thi xoay quanh ba chủ đề: Nghị luận về các vấn đề thuộc về tư tưởng, đạo lý; nghị luận vấn đề thuộc hiện tượng đời sống và nghị luận vấn đề xã hội được đặt ra trong văn bản văn học (nghị luận tổng hợp).

Trong đó, dạng thứ ba thường được áp dụng theo cấu trúc đề thi THPT quốc gia trước đây và nay là kỳ thi tốt nghiệp THPT. Câu hỏi nghị luận xã hội sẽ có nội dung liên quan đến vấn đề từ phần ngữ liệu đọc hiểu (phần I). Với dạng này, học sinh cần nắm chắc vấn đề cốt lõi mà đề yêu cầu, các bước làm bài và triển khai luận điểm, luận cứ rõ ràng.

Cách làm bài văn nghị luận xã hội 2 điểm năm 2024

Câu hỏi nghị luận xã hội (câu 1, phần II) trong đề tham khảo Ngữ văn, kỳ thi tốt nghiệp THPT 2021 do Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố ngày 1/4.

Sau khi xác định được vấn đề cốt lõi, thí sinh cần xác định dàn ý cho đoạn nghị luận xã hội dài 200 chữ. Mở đầu nên dùng một câu nêu nội dung khái quát và dẫn vào vấn đề, có thể dùng câu nguyên văn hoặc trích từ khóa. Tiếp đó là các bước phát triển đoạn văn.

Đoạn văn cần phát triển theo hướng: Giải thích vấn đề, từ khóa một cách ngắn gọn; phát hiện từ khóa, khía cạnh chính cần phân tích, từ đó tập trung thẳng vào vấn đề để lập luận; dẫn chứng ngắn gọn phù hợp (không lấy tác phẩm văn học).

Cuối cùng, thí sinh cần rút ra bài học nhận thức và hành động và kết đoạn bằng một câu khái quát lại vấn đề.

Ví dụ:

Từ nội dung đoạn trích ở phần đọc hiểu, hãy viết một đoạn văn (khoảng 200 chữ) bàn về giá trị của việc con người biết đối mặt và chinh phục nghịch cảnh.

Gợi ý làm bài như sau:

Dàn ý:

- Nêu được vấn đề chính: Giá trị của việc con người biết đối mặt và chinh phục nghịch cảnh.

- Giải thích: Nghịch cảnh là gì? (không bắt buộc phải có).

- Xác định từ khóa "giá trị" (những thứ đạt được) khi biết đối mặt và chinh phục nghịch cảnh. (Đoạn này cần tập trung nhất).

- Nêu dẫn chứng.

- Bác bỏ.

- Bài học rút ra từ bản thân.

Minh họa bằng một đoạn văn hoàn chỉnh:

"Nghịch cảnh", từ xưa đến nay vẫn luôn là nhân tố không thể thiếu trong quá trình phát triển của một con người, vấn đề là mỗi người biết đối diện và chinh phục nó ra sao. Tất cả nghịch cảnh đều ẩn chứa một hạt mầm lợi ích tương đương. Có nghịch cảnh mới có tự cải thiện, mới có thành công.

Nhiều người bị sa ngã vào những cạm bẫy của nghịch cảnh, không đủ dũng cảm dám đối diện chúng. Nhưng đối với những người dám đối mặt với chúng, họ từng bước tìm ra được sức mạnh tinh thần và nuôi dưỡng nó, cuối cùng vượt qua nghịch cảnh. Những năng lực thực sự ấy, chỉ khi gặp phải nghịch cảnh mới tìm ra được.

Sau 1855 lần bị hơn 500 công ty điện ảnh từ chối, diễn viên nổi tiếng Hollywood Sylvester Stallone mới có thể thành danh. Sau gần 2000 thất bại, cũng như là 2000 lần dám đối diện với nghịch cảnh, ông mới có thể tìm ra được thành công thực sự. Những ví dụ này cho thấy điều quan trọng con người cần có là không được nghĩ đến hai từ "bỏ cuộc".

Nếu chẳng may rơi vào hoàn cảnh khó khăn, ta chỉ có thể dùng sự nỗ lực của chính bản thân để tìm giải pháp thoát ra khỏi khó khăn. Trong quá trình ấy, ta học thêm được vô vàn bài học quý báu, nhưng quan trọng nhất là việc nhận ra chân lý: Chỉ chính bản thân ta mới có thể giúp được ta mà thôi. Chính lúc ta sẵn sàng đối diện với nghịch cảnh là lúc ta bước một bước gần hơn trên con đường trưởng thành, hoàn thiện bản thân và nhận được sự nể phục, tin yêu từ người khác.

(Theo Phan Cảnh Đăng Viên, học sinh trường Phổ thông Năng khiếu, Đại học Quốc gia TP HCM)

Cuối cùng, thí sinh cần ghi nhớ những nguyên tắc khi viết đoạn văn nghị luận xã hội: Đảm bảo yêu cầu về hình thức đoạn văn (diễn dịch, quy nạp); xác định đúng vấn đề cần nghị luận; sử dụng thao tác lập luận phù hợp (không nên sử dụng hết tất cả thao tác).

Khi triển khai vấn đề nghị luận cần thể hiện sự hiểu biết, trải nghiệm của bản thân về vấn đề; biết nhìn nhận cuộc sống qua nhiều góc độ, phương diện, từ đó đưa ra ý kiến, quan điểm, giải pháp của cá nhân.

Dung lượng cho một bài viết nghị luận xã hội 200 chữ khoảng hai phần ba trang giấy thi, thời gian làm bài chỉ nên 20-25 phút.

Trong đề thi Ngữ văn kỳ thi tốt nghiệp THPT , câu hỏi nghị luận xã hội chiếm 2 điểm trên toàn bài và là phần mà tất cả thí sinh đều có thể làm được.

Cách làm bài văn nghị luận xã hội 2 điểm năm 2024
Ảnh minh họa: Hải Nguyễn

Để giúp các em học sinh ôn tập tốt trong giai đoạn nước rút của kỳ thi THPT quốc gia 2021, cô Lê Thị Dinh- Giáo viên môn Ngữ văn trường Liên cấp Capitole (Hà Nội) chia sẻ phương pháp làm bài nghị luận xã hội cũng như chỉ ra những lỗi sai học sinh thường gặp phải.

Cấu trúc, nội dung cần có trong bài

Về cấu trúc, đề thi 3 năm trở lại đây thường yêu cầu học sinh viết đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày quan điểm xoay quanh hai vấn đề: Hiện tượng đời sống hoặc tư tưởng đạo lí.

Bất kể đề bài về tư tưởng đạo lí hay hiện tượng đời sống, bài viết cần đảm bảo hình thức của đoạn văn: Lùi một ô trước khi viết và không được xuống dòng.

Mở đầu bài viết cần có câu chủ đề nêu bật được vấn đề, nội dung của toàn bài. Có nhiều cách mở đoạn, nhưng cách dễ nhất là sử dụng luôn vấn đề chính trong đề bài, vừa ngắn gọn lại đảm bảo đúng trọng tâm.

Ví dụ, trong đề THPT Quốc gia 2020, đề bài nghị luận xã hội như sau: "Từ nội dung đoạn trích phần đọc hiểu, anh chị hãy viết đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ của bản thân về sự cần thiết phải trân trọng sự sống mỗi ngày."

Học sinh có thể viết câu mở đầu: "Trong xã hội hiện nay, việc trân trọng cuộc sống mỗi ngày là điều vô cùng cần thiết đối với mỗi chúng ta".

Thân đoạn với mỗi dạng đề sẽ có cách triển khai khác nhau. Cụ thể:

- Với đề bài về tư tưởng đạo lí: Học sinh cần giải thích các khái niệm, bàn luận về biểu hiện và ý nghĩa vấn đề. Từ đó đưa ra phản đề, bài học nhận thức và liên hệ bản thân.

- Với đề bài về hiện tượng đời sống: Giải tích các khái niệm, thông tin liên quan về hiện tượng, phân tích những mặt tích cực của hiện tượng đó và chỉ ra nguyên nhân. Nếu vấn đề tiêu cực sẽ có nguyên nhân khách quan (từ xã hội, tư tưởng, gia đình,..) và nguyên nhân chủ quan (nhận thức, tâm lí, tình cảm,..).

Cuối cùng, đưa ra ý nghĩa vấn đề, hậu quả, trước mắt, lâu dài và bài học rút ra từ cá nhân với hiện tượng tiêu cực. Với hiện tượng tích cực phải mở rộng vấn đề, liên hệ với bản thân và đưa ra nhận thức về tư tưởng.

Kết bài sẽ là kết luận lại vấn đề đã nêu ra.

Về cách làm bài, để đảm bảo bài viết đúng cấu trúc, đủ ý, học sinh thực hiện theo các bước sau:

- Bước 1: Đọc kỹ đề bài, xác định chính xác vấn đề mà đề bài yêu cầu, gạch chân từ khóa và lựa chọn 1 trong 3 cách viết: quy nạp, tổng phân hợp hay diễn dịch.

- Bước 2: Lập dàn ý bằng cách gạch ra các ý chính sẽ triển khai trong bài viết.

- Bước 3: Dựa trên dàn ý, viết bài hoàn chỉnh, đảm bảo đúng theo cấu trúc nội dung, lối diễn đạt và lập luận.

- Bước 4: Đọc lại bài viết và sửa lại các lỗi sai (nếu cần).

Những lỗi sai học sinh thường mắc phải

- Về hình thức: học sinh trình bày bài viết chưa đúng với yêu cầu, đoạn văn chưa theo phép lập luận diễn dịch, quy nạp hay tổng - phân - hợp, trình bày sai lỗi chính tả hay không có câu chủ đề,..

- Về nội dung: Lỗi thường gặp nhất là câu văn rời rạc, chưa có sự liên kết mạch lạc và khoa học. Nhiều em viết bài dài dòng, thiếu dẫn chứng cụ thể và đặc biệt không thể hiện rõ thái độ, quan điểm cá nhân, đồng tình hay bất bình trước hiện tượng đời sống, quan điểm, đạo lí,...

Học sinh chỉ cần 2-3 dẫn chứng tiêu biểu, ngắn gọn là đạt yêu cầu. Tuy nhiên, các em lưu ý không sử dụng các dẫn chứng quá cũ, hay dẫn chứng chung chung, thiếu sức thuyết phục.

Cô Dinh cũng nhắn nhủ học sinh: "Khi đi thi, các em cần xác định rõ yêu cầu đề bài, trình bày ngắn gọn, đủ ý và có dẫn chứng thuyết phục. Cô chúc các em đạt được kết quả cao trong kì thi THPT quốc gia sắp tới".